ⓘ Istanbulda fayton

                                     

ⓘ Istanbulda fayton

Istanbulda fayton kültürü devri Osmaniden kalan bir ulasım sistemidir ve kentte 1950lere kadar kullanıldığı görülmüstür. Cumhuriyet devrinden sonra, gelisen yeni teknolojik ulasım sistemlerinin de etkisiyle kentte fayton kullanımında azalma olmus ve "tematik" bir görünüm alarak ağırlıkla Adalarda turistlere hitap eder olmustu. Ulasımda fayton ve benzeri araçlarının kullanımı Osmanlıda elit çevre arasında ortaya çıktı. Sultan Abdülaziz devrinde de kira faytonları kullanılmaya baslandı. Lando’’ Kupa’’ tarzı faytonlar kapalı faytonlardı. II. Mahmud devrinin hâkim paradigması olan modernlesmeyle de atlı araba/fayton kullanımı arttı ve 1826daki bir nizamname ile faytoncular esnaf topluluğu haline geldiler. Ülke içinde haremlik-selamlık fikriyatı olduğundan kadın ve erkeklerin beraber faytona binmeleri yaygın olmayan bir biçemdi ve II. Abdülhamid devrinde yasak edilmisti. Faytocnuların müsteri bekleme yerleri Eminönü Meydanı, Sirkeci, Sultanahmet Meydanı, Fatih, Edirnekapı, Beyoğlu Tünel önü ve Galatasaray, Taksim Meydanı, Harbiye ve Karaköydü. Besiktas, Sarıyer, Beykoz, Üsküdar, Bakırköy, Yesilköy, Kadıköy, Erenköy, Kartal, Maltepe, Pendik ve Büyükada ise faytonu çok olan semtlerdi.

                                     

1. Hayvan hakkı ihlalleri

Cumhuriyet devrinde sembolik bir hâl alan faytonculuk özellikle Adalarda devam etti. Ancak faytoncuların hayvan hakkı ihlalleri sık basına yansımaya devam etti. Adalarda denetim ve yönetim eksikliği ücretlerin keyfi olarak saptanması ve faytoncuların daha disiplinsiz davranmaları gibi sorunlar doğururken hayvan hakkı ihlalleri ise en önemli sorun haline gelmistir. Faytoncuların kullandığı atların güç ve kapasitelerinin üzerinde kullanılması, atların birer meta olarak görülmesi, denetimsizlik nedeniyle ahırların çevresel etkiler yaratması ve atların yetersiz ve kötü beslenmesi Adalarda yasanan hayvan hakkı ihlallerinden bazılarıdır. Faytoncular ise faytonun Adalardaki en önemli ulasım aracı olduğu fikrindedir ve kendi içlerinde belirli bir denetim ve rutin kontrollerin yapıldığı düsüncesidir.

                                     

1.1. Hayvan hakkı ihlalleri Faytonların kaldırılması

2012 yılında Adalarda yasanan hayvan hakkı ihlalleri için Istanbul Büyüksehir Belediyesinin bulduğu çözüm, elektrikli faytonların tercih edilmesi ve var olan faytonların bir kısmının kamulastırılması gibi sınırlı etki göstermistir. Bu hayvan hakkı ihlalleri gündeme geldiği zaman çoğu kez siyasi bir malzeme olarak kullanıldı. Ekrem Imamoğlu adaylık sürecinde" Oylarımız Hayvanlar Için” kampanyası kapsamında Hayvan Hakları Yasama Izleme Delegasyonunun verdiği taahhütnamesini imzalayarak, Adalarda "Atlı Fayton’ları kaldırarak yerine akülü ulasım araçları koyacağı ve kurtarılan atların ekolojilerine uygun genis doğal ortamlarda rehabilite edilerek ölene kadar yasamlarını sürdürmelerini sağlayacağı." sözünü verdi. 20 Aralık 2019da Adalarda 81 atta ruam hastalığının tespit edilmesi ve bu atların itlaf edilmesi hayvan hakkı savunucularının ve kamuoyunun tepkisini çekti. Bu hadise sonrasında Adalarda üç aylık bir süre zarfında faytonlara at kosulması yasak edildi. Faytoncular ise açlık grevi yapma ve atları salma tehdidinde bulundu.

Ocak 2020 tarihli belediye raporunda yılda ortalama 400 atın öldüğü, 20-25 yıl ömre sahip atların 2 yıl içinde öldükleri belirtildi. 16 Ocak 2020de ise IBB Meclisinde faytonların kamulastırılması kararı onandı. Alınan bu kararı, 19 Ocak 2020 tarihli köse yazısında Cumhuriyet gazetesi yazarı Zülâl Kalkandelen "Adalar’da atlı fayton utancına son!" baslığıyla duyurdu. 19 Haziran 2020 tarihinden itibaren Adalarda ulasım elektrikli araçla yapılmaya baslandı.