ⓘ Yeraltı barajı

                                     

ⓘ Yeraltı barajı

Yeraltı barajı, kurak ve yarı kurak bölgelerde suların, toprak yüzeyi altında depolayan baraj tipidir. Yeraltısuyunun akım doğrultusu yönünde bir baraj seti yapılarak, suyun akiferde biriktirildiği yapılardır.

Yeraltında gözenekli alanlarda, hidrojeolojik ve jeolojik sartların uygun olduğu alanlarda uygulanır. Yeraltı sularını depolamak veya miktarını artırmak için yapılır. Dar vadilerde, sığ ve taneli akiferlerde uygulanır. Bazen doğal akiferlerde uygulanır, bazende yapay akifer olusturulur. Depolama alanının yeterli olduğu, beslenme kosulları uygun akiferlerde, geçirimsiz tabakaya kadar uzanan set yapılır, yeraltı suyunun akımı engellenip, birikmesi sağlanır. Biriken su kuyulardan pompa ile veya cazibe ile kullanım alanlarına ulastırılır. Geçirimsiz set, beton, kil veya sentetik malzemeden yapılabilir.

Yapılan setler tamamen yaraltında veya bir kısmı yerüstünde olacak sekilde yapılabilir. Yer üstüne uzanan yapılar yeryüzünde de su tutarlar. Yerüstü barajlarının yapılamadığı, pahalıya mal olduğu, verimli olmadığı alanlarda uygulanır. Yerüstü barajlarından bazı açılardan üstündür. Siddetli yağıs, deprem gibi durumlarda yıkılma ihtimali yoktur. Tasınan alüvyonlarla dolmaz. Buharlasma ile su kaybı yoktur, suyun kirlenme ihtimali daha düsüktür. Geçirimsiz set normal barajlara göre daha ince tutulur, ucuza mal olur. Yerüstü barajlarına göre bazı zayıf yönleri de bulunur. Akiferde birikecek suyu tespit etmek zordur. Depolanacak ve buradan elde edilecek su daha azdır. Su cazibeyle değil çoğunlukla pompaj ile elde edilir. Su kaçağını tespit etmek daha zordur.

Romalılar devrinde buna benzer teknikler daha küçük boyutlarda Sardinya ve Tunusta kullanılmıstır. Japonya, ABD, Meksika, Hindistan, Almanya, Fransada uygulamaları mevcuttur. Kuzeydoğu Afrikada Brezilyanın kurak bölgelerinde yaygındır.

Türkiyede ilk örneği Çesmede deniz suyunun, tatlı su akiferine doğru ilerlemesini engellemek amacıyla yapılmıstır. 2003te Yahsihan Kırıkkale ile Kalecikte Ankara iki yeraltı barajı yapılmıstır. Yahsihan barajı geçirimsiz granit üstündeki alüvyon tabakasına kil çekirdekli toprak dolgulu insa edilmistir. Ankara, Elmadağın içme suyunu karsılamak üzere Kargalı Deresi üzerine yerin 14 m altına Kargalı yeraltı barajı yapılmıstır.