ⓘ Döner kanatlı hava aracı

                                     

ⓘ Döner kanatlı hava aracı

Dönerkanat ya da dönerkanatlı uçaklar, dikey bir safta bağlı olarak dönen pallerin ürettiği kaldırma kuvvetiyle yerçekimini yenen ve uçusunu gerçeklestiren hava araçlarıdır. Tek bir safta bağlı pallerden olusan sistem de rotor olarak adlandırılır. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü tarafından yapılan dönerkanat tanımı, "uçus için bir ya da birden fazla rotor tarafından desteklenen hava aracı" seklindedir. Dönerkanat dendiğinde akla gelen hava araçları genellikle helikopter, cyclocopter, autogyro ve gyrodynedır. Bazı melez dönerkanatlı hava araçları ise motorlarıyla tahrik ettikleri ana rotorlarına ek olarak, fazladan itki sağlayan ek motorlar, pervaneler ve sabit tasıma yüzeylerine de sahip olabilirler.

                                     

1.1. Dönerkanat sınıfları Helikopter

Helikopterler, motorları tarafından döndürülen ana rotor ve dolayısıyla da palleri ya da rotorlar vasıtasıyla dikey inis ve kalkıs yapabilen, havada asılı kalabilen hover, ileriye, geriye ve yanlara doğru uçabilen dönerkanatlı hava araçlarıdır. Helikopterlerin bir ya da daha fazla ana rotor içeren farklı tipleri bulunmaktadır.

Tek bir ana rotora sahip olan helikopterler, rotorun dönüs yönünün tersi yönünde olusan antitork kuvvetini dengeleyecek bir kuvvet kaynağına ihtiyaç duyarlar. Uygulamalarına çok nadir rastlansa da antitork sistemine ihtiyaç duymayan helikopterler de vardır ve bu helikopterler rotorlarını ve pallerini, pal uçlarında yer alan jet itki sistemlerinin sağladığı güçle döndürürler. Antitork sistemlerine örnek olarak kuyruk rotoru, Fenestron ve NOTAR No Ta il R otor / Kuyruk Rotoru Yok verilebilir.

                                     

1.2. Dönerkanat sınıfları Cyclogyro/Cyclocopter

Cyclocopter, helikopterlerde olduğu gibi motor ya da motorlar tarafından tahrik edilen ana rotor vasıtasıyla uçusunu gerçeklestirir, buna ek olarak ise yatay eksen etrafında dönen ve dönme eksenine paralel pallere de sahiptir. Helikopterlere alternatif olusturması amacıyla birkaç ülke tarafından gelistirme çalısmaları yürütülse de ileri uçusta verimsizliğin yanı sıra düsük üst hız limiti, yüksek gürültü ve titresim seviyesi, düsük menzil ve düsük uçus irtifası gibi dezavantajları vardır. Bazı uçabilen Cyclogyro prototipleri günümüzde ABD, Avusturya, Çin ve Korede mevcuttur.

                                     

1.3. Dönerkanat sınıfları Autogyro

Autogyro gyrocopter, gyroplane ya da rotaplane de kullanılabilir gibi dönerkanatlı hava araçları, otorotasyon prensibi kullanılarak döndürülen ve bu sayede kaldırma kuvveti üreten bir rotora sahiptir. Bu araçlarda motor da bulunur ancak bu motor, rotoru döndürmek ve kaldırma kuvveti üretmek için değil, tıpkı uçaklardaki gibi ileri yönde yatay doğrultuda itki üretmek için kullanılır.

Autogyro rotoru görünürde helikopter rotoruna benzese de çalısma prensibi olarak farklıdır. Bu rotorun dönebilmesi için, rotor diskinin içinden akan bir hava akımına ihtiyaç vardır. Diğer bir deyisle Autogyro rotoru dönmek ve kaldırma kuvveti üretmek için, rotasyon prensibine göre etrafından akan hızlı bir hava akımına ihtiyaç duyar. Ilk autogyrolar kanatları, burun kısmında yer alan motorları ve yine burun kısmına monte edilmis pervaneleriyle çekici günümüz uçaklarına benziyorlardı. Sonraki yıllarda ortaya çıkan autogyrolarda ise motor ve pervane itici, aracın arka kısmında yer almaktadır.

Autogyro, 1920 yılında Juan de la Cierva tarafından icat edildi. Ilk autogyro test uçusları ise Etienne Dormoy tarafından Buhl A-1 Autogyro ile yapıldı.



                                     

1.4. Dönerkanat sınıfları Gyrodyne

Gyrodyne tipi dönerkanatlı hava araçlarının rotorları, helikopterlerde olduğu gibi inis, kalkıs ve askı hover - havada asılı kalma durumunda aracın kendi motorları tarafından döndürülür. Ancak ileri yöndeki hareket ve antitork kuvveti, aracın kanatlarında, yanlarında ya da arka kısmında yer alan pervane ya da jet motorlarıyla sağlanır. Araç belli bir hıza ulastıktan sonra rotorlar artık kaldırma kuvveti üretmek için ihtiyaç duydukları gücün tamamını ya da çok büyük bir kısmını, autogyrolardada olduğu gibi aracın ileri yöndeki hareketinden sağlarlar. Gyrodyne ne kadar hızlanırsa, rotorların kendi motorlarına olan ihtiyacı da o ölçüde azalır; ancak yine de seyir esnasında paller üzerinde olusan sürtünme kuvvetini yenmek amacıyla kendi motorlarından faydalanır. Bu da pallerin hatve açısının palin yatay düzlemle yaptığı açı ve flap hareketlerine kanat çırpma hareketi duyulan ihtiyacın azalmasını sağlar. Bu sekilde tahrik edilen bir rotor, yüksek seyir hızlarında, geriye doğru hareket eden pallerin stall durumuna düsmesi ve kaldırma kuvveti üretememesi gibi durumların önlenmesi açısından, autogyroların serbest olarak dönebilen ve kendi itki sistemine sahip olmayan rotorlarına göre daha avantajlıdır.

                                     

1.5. Dönerkanat sınıfları Rotor kite

Rotor kite rotorlu uçurtma ya da diğer adıyla gyroglider, herhangi bir itki sistemi tarafından tahrik edilmeyen bir dönerkanatlı hava aracıdır. Helikopter ya da autogyro gibi dönerkanatlarda olduğu gibi rotor ya da rotorları tarafından üretilen kaldırma kuvvetiyle uçarlar. Helikopterlerin aksine autogyro ve rotor kite, doğrudan rotorları tahrik etmek için kullanılan bir itki kaynağına sahip değildirler. Autogyro, kendisine ileri yönde itki sağlayan bir güç kaynağına sahiptir ve rüzgar gülüne benzer sekilde, ileri yönde hareketin yarattığı aerodinamik etki sebebiyle rotor ya da rotorların dönmesi sağlanır. Rotor kite ise hiçbir sekilde bir güç kaynağına sahip değildir. Bunun yerine baska bir hava aracından atılabilirler ve yine rüzgar gülünde olduğu gibi rotorların dönüsü sağlanır. Diğer bir yöntem de planörlerdekine benzer sekilde farklı bir araç tarafından çekilmeleri; bu sayede hız kazanmaları ve havalanmalarının sağlanmasıdır.

                                     

2. Rotor yapısı

Pallerin sayısı

Dönerkanatların pal sayıları, araçtan beklenen gerekliliklere göre farklılık gösterebilir. Istisnai örnekler mevcut olsa da bu sayı genelde 2 ila 7 arasında değismektedir.



                                     

2.1. Rotor yapısı Pallerin sayısı

Dönerkanatların pal sayıları, araçtan beklenen gerekliliklere göre farklılık gösterebilir. Istisnai örnekler mevcut olsa da bu sayı genelde 2 ila 7 arasında değismektedir.

                                     

3. Dıs bağlantılar

  • American Helicopter Society31 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • American Helicopter Society, Philadelphia Chapter7 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.