ⓘ Yabancı madde hasarı

                                     

ⓘ Yabancı madde hasarı

Yabancı madde hasarı, uçak hasarlarının en önemli nedenlerinden biri. Yabancı madde; bir donanımın emniyetli çalısmasını veya performans karakteristiklerini negatif yönde etkileyebilecek fiziksel ya da ekonomik terimler olarak açıklanabilir.

Yabancı madde hasarı literatürde FOD Ingilizce: Foreign object damage olarak da adlandırılır. FOD; hem yabancı maddelerin uçaklara verdiği zarar, hem de yabancı maddelerin kendisi seklinde açıklanan ve havacılık sektöründe çok sık kullanılan bir kısaltmadır. "Hasar" kelimesi askeri havacılık sektöründe hüküm gören ve kullanılan bir terimdi ancak en son sivil havacılık sektöründeki değisiklik ile "döküntü" kelimesi kullanılmaya baslanmıs ve bu değisiklik resmiyet kazanmıstır.

Yabancı madde hasarı; uçak, yer destek teçhizatı ve uçak motorları için her zaman tehdit olusturabilecek yabancı maddelerin neden olduğu istenmeyen bir sonuçtur. Uçak motorları tarafından uçus hatlarında, apronlarda, uçus pistlerinde uçak motorunun içine çekilmesi, motor parçalarının içine girince sistemlerin tamamen arızalanmasına veya devam eden uçusun emniyetsiz olmasına sebep olmaktadır. Uçus hattında uygunsuz bulunan pet siseler, kâğıt parçaları, metal parçalar, mesrubat kutuları, ekipman parçaları, canlı veya cansız hayvanlar, uçus hattı kaplama parçaları, takozlar, uyarı levhaları, vida, lastik parçaları, tas, toprak, moloz, ot, emniyet teli, kalem, sapka, gözlük, branda, ambalaj, bagaj etiketleri yabancı madde olarak kabul edilenlerden sadece bazılarıdır.

                                     

1. Önlenmesi

Yabancı madde hasarının havacılık sektörüne yıllık maliyeti 4.000.000.000$ olarak tahmin edilmektedir. Bu zararın önüne geçebilmek için her yıl dünyada bu konu ile ilgili uzmanların katılımı ile konferanslar ve eğitimler verilmektedir. Yabancı madde hasarının önlenebilmesi için yapılması gerekenler dört ana baslıkta değerlendirilebilir.

  • Hava alanı personeline eğitim verilmesi
  • Koordinasyon
  • Önleyici bakımlar
  • Personelin sürekli denetim ve kontrolünün yapılması
                                     

2. Örnekleri

Uçak içerisindeki yabancı maddeler dahili yabancı madde hasarı olarak adlandırılır ve büyük tehlikelere yol açabilir.Örneğin; kokpit içerisindeki bir yabancı madde herhangi bir sıkısmaya ve uçus kumandalarının çalısmasına engel olabilir. Bakım sonrası veya servis islemleri sonrası uçak içerisinde unutulan bir malzeme ölümcül sonuçlara neden olabilir. Unutulan malzeme kontrol kablolarının düğüm olmasına, uçak hareketli kısımlarının sıkısmasına, elektrikli bağlantılarda kısa devre olusmasına neden olabilir. Uçak bakım teknisyenleri is bitimi tüm malzemelerin uçak üzerinden/içerisinden alındığından emin olabilmek için çok sıkı kontrol prosedürleri uygularlar.

  • Vida, bez parçası, somun, metal parçaları
  • Kanat, pervane üzerindeki ya da motor iç yüzeylerindeki buzlar
  • Yer destek malzemelerinin parçaları
  • Uçak parçaları, tas parçaları.
  • Çöpler, bakım aletleri, uçus pisti parçaları
  • Havada yoğun olarak bulunan toz ya da kül parçacıkları.
  • Dolu: uçak kabin camlarını kırabilir ve motora zarar verir, durmasına neden olur.

Baslıca yabancı madde hasarına neden olabilecek unsurlar olarak görülür.