ⓘ Havacılık

                                     

ⓘ Havacılık

Havacılık, insanlar tarafından üretilmis hava tasıtlarıyla uçmak ya da uçmak için gerekli olan makinelerin tasarımıyla veya bakımlarıyla uğrasmak demektir. Daha genel bir anlamda, havacılık terimi, hava tasıtı ile ilgili olan tüm eylemleri, endüstrileri, kurumları kapsamaktadır.

                                     

1. Tarih

9. yüzyıl ile 11. yüzyıl arasında Armen Firmanin yaptığı parasüt uçusu ve Abbas Ibn Firnasın planörüyle yaptığı uçuslar gibi öncü kısa mesafeli uçuslar olmustur. Hatta daha da erken dönemlerde muhtemelen Çinde insan tasıyan uçurtma uçusları da olmus olabilir. Osmanlıda Hezarfen Ahmed Çelebi tarafından Galata Kulesinden Üsküdara bir uçus gerçeklestirildiği Evliya Çelebinin Seyahatnamesinde kayıt edilmektedir.

Havacılık çağının modern dönemi, insanın, Montgolfier kardesler tarafından tasarlanmıs olan bir sıcak hava balonu ile ilk defa havadan hafif bir uçus gerçeklestirmesiyle baslamıstır ve böylece balonlu uçus çok popüler bir olay olmus tüm bir 19. yüzyıl boyunca varolmaya devam etmistir.

Balonların kullanılırlıkları sadece rüzgâr yönünde hareket etmeleri nedeniyle sınırlıydı. Her ne kadar, 1800lü yıllar boyunca birçok kumanda edilebilir balon üretilmis olsa da bu tür tasıtlarla ilk gerçek anlamda uçus Brezilyalı havacı Alberto Santos-Dumont tarafından yapılmıstır. Santos-Dumont, bir içten yanmalı motor ile sündürülmüs balonu çok iyi bir sekilde birlestirmistir. 19 Ekim 1901 tarihinde, "Numara 6" adlı zeplinini Paris üzerinde dolastırarak kazandığı Deutsh de la Meurthe ödülünü kazandığında dünya çapında bir üne kavusmustur. Santos-Dumontun zeplinlerle elde ettiği bu basarısı kontrollü ve kaliteli uçusun olağan olduğunun kanıtı olmustur.

Önce Alphonse Pénaud 18 Aug 1871de Yapısal Dengeli ilk uçak modeli ile, sonra 1874te Felix du Temple tarihte ilk Basarılı Uçusla, daha sonra 09 Kas 1890da Clement Adler’in Ader Eole uçağı ile uçusu ve 1899da Amerikada ilk uçusu gerçeklestiren Gustav Weisskopfun Pittsburgh, Pennsylvania uçusu ile artık Havacılık hayal olmaktan çıkmıstı.

Clement Adler, Adler Eole adını verdiği buhar gücü ile çalısan ilk uçağını yaptı. Aeolos = Greko-Romen’cede rüzgâr Tanrısı’nın adı Öncekiler gibi kanatların çırpılması ile değil, yarasa kanadının mekanik kopyası kanatlarla kaldırmayı amaçlayarak uçmaya çalısması bir öncülüktü. çok hafif bir buhar makinesi, uçağın önündeki pervaneyi çevirmakte idi.

Bu makine ile 9 Ekim’de Brie-Chateau d’Armainvilliers’de 50 m lik bir uçus gerçeklestirdi.

Brest-Fransa’da tümü aluminyum kullanarak yapılmıs, kanat açıklığı 13 m olan ve pilotsuz ağırlığı 80 kg gelen bu havadan ağır, kendi gücü ile uçan ilk uçak, kardesi M. Luis ve Felix du Temple tarafından yapılmıstır. 17 Aralık 1903te Wright kardesler, hava tasıtları kumanda sorunları yüzünden kısa mesafelerin dısında uçus yapamıyorlardı. 06 Nis 1909da Henry Farman III HF1 ile ilk kanatçık uygulaması gerçeklesti Aileron = Fransızca" Kanatçık” demektir.

Eleronların hava tasıtlarına uygulanmasının ardından tasıtların kumandaları kolaylastı ve daha 10 yıl geçip te I. Dünya Savası basladığında, havadan ağır hava tasıtları gözetleme, kesif, topçu atısı için hedef belirleme ve düsmana karsı saldırıda kullanım içim uygun hale çoktan gelmisti.

Hava tasıtlarının tasarımları daha büyük ve güvenilir oldukça insanları ve yükleri tasımaya basladılar. Uzun mesafelerde yolcu ve yük tasıyan ilk hava tasıtı iskeletli dev zeplinler olmustu.

Türünün en basarılı örneği, Graf Zeplindi. Ağustos 1929da yaptığı bir dünya turu da dahil olmak üzere toplamda bir milyon milden fazla uçmustu. Ancak zaman içinde uçak teknolojisindeki gelismeler zeplinlerin bu üstünlüğüne son verdi ve Zeplinlerin "Altın Çağı" 6 Mayıs 1937deki 36 kisinin ölümüyle sonuçlanan Hinderburg faciası ile son bulmustu. Her ne kadar, zeplinleri tekrar gündeme getirmek için yani çabalar olmus olsa da, zeplinler tarihteki güzel yerlerini hep korudular.

1920ler ve 1930lar boyunca uçak tasarımında çok büyük ilerlemeler oldu. Bu dönemin en basarılı tasarımlarından biri daha sonra yolcu havacılığı çağının da baslamasına neden olacak ve ilk dise gelir anlamda gelir getiren yolcu uçağı olan Douglas DC-3 uçağıdır. II. Dünya Savasının basına gelindiğinde birçok kasaba ve sehir kendi havalimanlarını insa etmislerdi ve pilot sayısında da büyük bir artıs olmustu. Dünya Savası havacılığa içinde ilk jet uçağın ve ilk sıvı yakıtlı füzelerin de olduğu birçok yenilik getirdi.

II. Dünya Savasından sonra, birçok pilotun terhis olması ve hem tasımacılık hem de eğitim amaçlı uçağın askerler tarafından gereksinim fazlası olarak sivillerin kullanımına sunulmasıyla, özellikle Kuzey Amerikada genel havacılıkta, hem özel hem de ticari havacılığı da içerecek biçimde, tam bir patlama oldu. Cessna, Piper ve Beechcraft gibi üreticiler, hafif uçakları da kapsayacak biçimde orta sınıf pazar için gelistirdiler.

1950lere gelindiğinde, de Havilland Comet uçağının da oyuna dahil olmasıyla, sivil jet sektörü artık çok gelismisti. Fakat ilk genis anlamda kullanılan yolcu jeti Boeing 707 olacaktı. Aynı zamanda, turboprop uçaklar daha küçük çaplı uçaklar için gelistirilmeye baslandı ve bu sayede daha kısa mesafeler daha değisik hava kosullarına dayanabilen uçaklarla daha kolaylıkla asılabilir oldu.

Yuri Gagarin, 12 Nisan 1961 de uzaya giden ilk insan olurken, Neil Armstrong 21 Temmuz 1969da aya ayak basan ilk insan oldu.

1960lardan beri, kompozit gövdeler ve daha sessiz daha güçlü motorlar kullanıma girdiler, ama en önemli yenilikler uçus aletleri ve kumanda sistemleri üzerinde oldu. Transistörlerin elektronikğe dahil olmasıyla, GPSin gelistirilmesiyle, uydu haberlesmesinin gelistirilmesiyle, çok daha küçük ve güçlü bilgisayar sistemlerinin yapılmasıyla ve LEDli göstergelerin üretilmesiyle, hem yolcu uçaklarının hem de daha küçük uçakların kokpitlerinde çinanılmaz değisiklikler oldu. Pilotlar daha kusursuz navigasyon yaparken hem yer sekillerini, hem dağlar gibi engelleri, hem etraftaki uçakları, hem de hava durumu gibi ayrıntıları önlerindeki ekranlardaki haritalar üzerinde gece veya düsük görüs mesafesinde olsalar bile görebiliyorlar.

21 Haziran 2004te, Uzaygemisibir ilk özel sektöre ait uzay aracı olarak uzay uçusu yapan ilk uzay tasıtı oldu ve böylece dünya atmosferi dısındaki bir olası havacılık pazarının da kapısı aralamıs oldu.

                                     

2. Sivil havacılık

Sivil havacılık hem genel havacılık hem de tarifeli hava tasımacılığını da kapsayacak sekilde tüm askeri olmayan uçusları kapsar.

Türkiye’de Nuri Demirağ tarafından üretilen ilk yolcu uçağı" Nu D.38” ilk sehirlerarası uçusunu 26 Mayıs 1944 günü Istanbul’dan Ankara’ya yapmıstır.

                                     

2.1. Sivil havacılık Tarifeli yolcu tasımacılığı

Önceleri çok daha fazla olmasına rağmen günümüzde sadece bes büyük üretici vardır:

  • Boeing, ABD merkezli
  • Tupolev, Rusya merkezli Birlesik Havacılık Imalat Kurumu olarak değisecek
  • Airbus, Avrupa merkezli
  • Bombardier, Kanada merkezli
  • Embraer, Brezilya merkezli

Boeing, Airbus ve Tupolev genis gövdeli yolcu uçaklarının üzerine eğilirken, Bombardier ve Embrarer dar gövdeli bölgesel yolcu uçaklarına eğiliyor.

1970lere kadar, büyük havayollarınnın çoğu bayrak tasıyıcılardı ve bağlı bulundukları devletler tarafından finanse edildikleri için rekabetin getirdiği olumsuz etkilerden etkilenmiyorlardı. Birçok uluslararası hava hatları ortak kullanım antlasmaları imzalanması rekabetin artmasına ve bununla birlikte tüketiçiler için daha ucuz ve uygun fiyatların olusmasına neden oldu. 2000li yıllara gelindiğinde, düsük bilet ücretleri, yüksek aylıklar ve 11 Eylül saldırıları ve SARS hastalığı gibi krizler ile yüksek yakıt fiyatlarının birlesmesi birçok eski havayolu sirketinin kayyuma alınmasına, iflas etmesine ya da baska bir sirket ile birlesmesine neden oldu. Fakat tam tersi olarak, aynı dönemde, Ryanair ve Southwest Havayolları gibi düsük maliyetli havayolları ise sağlıklı gelisimlerini sürdürdüler.



                                     

2.2. Sivil havacılık Genel Havacılık

Genel havacılık, askeri olmayan ve belli bir tarifeli hava tasımacılığı hariç her türlü uçusu kapsar ve yelken kanat ile yapılan bir uçustan Boeing 747 ile yapılan tarifesiz bir kargo tasımacılığına kadar olan çok genis bir alanı kapsar. Gelecekte uçusların büyük çoğunluğunun bu sekilde olması beklenmektedir.

Içerdiği çok genis kapsamlı uçuslar nedeniyle, genel havacılığı basit bir tanımla sınırlandırmak kolay değildir - genel havacılık, is amaçlı uçusları, özel havacılığı, uçus eğitimlerini, balonlu uçusları, parasüt atlayıslarını, yelken kanat uçuslarını, planör uçuslarını, hava fotoğrafçılığını, motorlu yelken kanat uçuslarını, hava ambulansı uçuslarını, zirai ilaçlama uçuslarını, trafik denetleme uçuslarını, charter uçuslarını, polis devriye uçuslarını, orman yangını uçuslarını ve diğer birçok farklı uçusu kapsar.

Her ülke havacılığı değisik olarak kurallandırır, ancak çoğunlukla, genel havacılık kuralları onun ticari bir uçusmu yaksa özel bir uçusmu olduğuna göre ve tabii ki ne çesit bir hava tasıtı ile yapıldığına göre belirlenir. Türkiyede bu kuralları koyan ve denetleyen kurum Ulastırma Bakanlığına bağlı olarak çalısan SHGMdir.

                                     

3. Askeri havacılık

Balon gibi basit hava tasıtları 18. yüzyıl gibi erken bir dönemde bile askeri gözetleme amaçlı olarak kullanılmıstır. Yıllar geçtikçe askeri uçaklar çok değisik gereksinimlere yanıt verecek biçimde yetenekleri artacak sekilde üretilmeye basladılar. Birçok askeri uçak üreticisi firma, kendi devletlerinin askeri uçak gereksinimini karsılamak için rekabet ediyorlar ve bu firmalar arasındaki seçim daha çok fiyat, performans ve üretim hızı arasındaki iliski değerlendirilerek karara bağlanıyor.