ⓘ Emeklilik

Mehmet Murat Somer

Mehmet Murat Somer 1959 Ankara doğumludur. Istanbulda geçen ve isimsiz bir amatör travesti dedektifin rol aldığı Hop-Çiki-Yaya dizisiyle tanınan bir Türk polisiye kurgu yazarıdır.

                                     

ⓘ Emeklilik

Emeklilik, hayatlarını çalısarak sürdüren kisilerin yaslılık dolayısıyla çalısamayacağı var sayılıp planlı bir sekilde çalısmayı bırakmalarıyla baslayan durumlarına verilen isimdir. Bu kimselere emekli veya tekaüt denir.

Hayatlarını sürdürmek için gereken gelir çalısarak kazandıkları maas yerine emeklilik amacıyla önceden olusturulmus fonlar kullanılır. Bu fonlar, içinde hayatlarını geçirdikleri devletler tarafından, çalıstıkları is yerleri tarafından, veya sahısların kendileri tarafından olusturulmus olabilir. Bazen her üç türden birçok fon ayni kisinin emekliliğini amaçlar.

Çalısmadan yasayabilmek için gerekli para emekliye genellikle sürekli bir gelir olarak, bazen yüklü bir ödeme olarak, bazen de bunların bir karısımı olarak ödenecek sekilde düzenlenir.

Emeklilik gelirleri bazen çalısanlardan toplayıp, o sırada emekli olanlara dağıtılarak, bazen her kisinin çalıstığı süre içinde çalısma gelirinin bir kısmıyla biriktirilip emekliliğinde sadece bu kendinden birikenlerden ödenecek sekilde olur.

Kaba hesapla hayatın üçte birinin hayata hazırlık, üçte birinin çalısmak, son üçte birinin de emeklilik olduğunu var sayarsak, emeklilik fonları çok uzun sürede biriktirilip, gene çok uzun sürede eriyeceği, var oldukları sürece güvenilir ve iyi gelir getiren faaliyetlerde kullanılarak ayrıca büyümeleri amaçlanacağı için ekonomik hayatta önemli ve süreklilik sağlayan bir yatırım kaynağıdırlar.

Bu uzun süreli yatırım özelliği ve dolayısıyla faizin faizi faktörünün ağır basması yüzünden kisinin emeklilik fonunun olusturulması ile ilgili detaylar konusunda erken farkındalığı, ve iyi gözetimi, iyi bir emeklilik gelirine ulasmak bakımından büyük önem tasır.

Emeklilik fonlarının biriktirilmesi ve eritilmesi sürecinde bir sürü öngörülmesi zor etken vardır. Bu süreçteki yükümlülükleri ve riskleri kimlerin hangi sürelerde tasıyacağını, emekli gelirinin hangi süre içinde ne miktarda ödeneceğini belirleyen kanunlar ve sözlesmeler, bu süre içinde, fonların yatırımlarının ne kadar iyi ve verimli idare edildiği, ekonominin ne kadar iyi gittiği, demografinin nasıl bir gelisme gösterdiği örneğin ortalama yasam sürelerinin uzaması/kısalması, kuralların, politik seçeneklerin, ve hatta faiz oranlarının nasıl ne yönde gelistiği gibi etkenler sonucu çok değistirebilir. Savas, afet, pandemi, yeni buluslar, yeni gelismelere toplumun ne hızla uyum sağladığı gibi seyler gelecekteki emekli maaslarını etkileyebilir.

                                     

1. Tarihi

Yaslılara ve sakatlanarak artık toplum içindeki islevini yerine getiremeyenlere bakma eğilimi tarih öncesi zamanlarda, hatta neandertal toplumlarda bile vardı.

Anne babaya saygının birçok din tarafından telkin edilmesi, aile içi is bölümünde yaslılara daha söz temelli, ve danısma yönü ağır basan görevler düsmesi de çok yaygın olgulardır. "Süt hakkı" gibi kavramlar bir çesit emeklilik benzeri olusumdur.

Emekliliğin ilk devlet eliyle kurala bağlanması Augustus döneminde savasçılara emeklilik seklinde omustur. Roma devletinin bu yüzden fazla yükümlülük altına girmesinin sonunda yıkımına sebep olduğu iddia edilir.

Daha sonra kabile üyelerinin bakımı 8.yüzyıl, Irlanda, gazilerin bakımı 1593, Ingiltere, kilise rahiplerinin dul kalan eslerinin emekliliği 1645, Almanya, öğretmenlerin emekliliği 1667, Almanya, Otto von Bismarck tarafından baslatılan devlet garantili, ve her konudaki çalısanları kapsayan yaslılık ve malüllük sigortası 1889, yaslılık sigortası 1908, Ingiltere gibi tarihi gelismeler gelir.

                                     

2. Emeklilik yası

Türkiyede Eylül 1999 ve sonrasında çalısmaya prim ödemeye baslamıs kimseler için emeklilik yası erkeklerde 60, kadınlarda 58dir. Asağıda bazı diğer ülkelerdeki emeklilik yasları ile ileri yaslarda çalısan kimselerin çalısan nüfusa oranları görülmektedir.

                                     

3. Ayrıca bakınız

  • Yaslılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma sartları
  • Türkiyede emeklilik sistemi
  • Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
  • Bireysel Emeklilik Sistemi
  • Sigorta Denetleme Kurulu
  • Türk Silahlı Kuvvetlerinde 29 Temmuz 2011 krizi
  • Sermaye Piyasası Kurulu
  • Türkiyede sosyal güvenlik hukuku
  • Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu
  • Yaslılık sigortası
  • Malülen emeklilik
  • Yaslanma