ⓘ Marsias

                                     

ⓘ Marsias

Marsias, Yunan mitolojisinde, Frigyalı ünlü bir satyrdir. Armoniyi icat ettiği söylenen Hyagnisin oğludur.

Efsaneye göre, MÖ 4000 yıllarında, Tanrıça Athena geyik kemiği ya da bir baska söylenceye göre Büyük Menderes Çayının kaynağındaki bir gölde yetisen uzun sazlar üzerine delikler açarak ilk flütü icat eder. Bulusu ile gurur duyan Athena, tanrılar önünde çalmak için tanrıların ziyafetine katılır. Sölende Aphrodite ve Hera, flüt çalarken yüzünün aldığı sekille alay edince Athena sinirlenir ve toplantıyı terk eder. Ida Dağı eteklerinde bir su kaynağına gidip yansımasında, çalarken yanaklarının sistiğini ve çirkinlestiğini görünce, flütü lanetleyip atar ve onu tekrar kullananı çok büyük cezalara çarptırılmasını diler.

Bundan haberi olmayan çoban Marsias kırlarda dolasırken flütü bulur, çalmaya baslar ve sesine hayran kalır. Bir Tanrıçanın eseri olduğu için çok güzel sesler çıkaran flütü büyük bir beceriyle çalan çoban Marsias, çok güzel ezgiler çıkarmaya baslar.

Ünü kısa sürede çevreye yayılır, güzel sanatların ve müziğin tanrısı Apollona kadar ulasır. Apollon da müziğe düskündür ve lir çalmakta çok ustadır. Kimse onunla yarısmaya cesaret edemez. Tanrı Apollon, Marsiasin müzikteki söhretini kıskanır ve onu herkesin önünde yarısmaya davet eder. Yenenin yenilene istediği cezayı verebileceğini belirtir. Yarısma, Tanrı Timolosun dağı olan Bozdağın eteklerinde, Frigya Kralı Midasın baskanlığındaki üç kisilik bir jüri heyeti ve halkın önünde yapılır.

Apollon liriyle tanrısal ezgiler çalarken sanat ve su perileri olan müzler, koro halinde eslik ederler. Marsias flüt çalmaya baslayınca Tanrı Apollondan asağı kalmaz, o da çok güzel ezgiler çalar. Halk Marsiası alkıslayıp tempo tutar. Apollonun cezalandırmasından korkan jüri kararını açıkladığında, Kral Midas adil davranarak iki puan sayılan oyunu Marsiasa verir ve berabere kalırlar. Hikâyenin bu noktasında, Apollonun nasıl meydan okuduğu ile ilgili iki farklı inanıs vardır:

Birincisine göre Marsias, beraberlikten hosnut, ayrılmak üzere iken Apollon lirini bas asağı çevirip aynı melodiyi çalar, Marsiastan aynısını yapmasını ister. Jüri, bu meydan okumanın adil olduğuna karar verir. Flütün tersten ses çıkarmaması yüzünden Marsias yenilir.

Diğer inanısa göre ise berabere kaldıklarını gören Apollon, lirini çalarken sarkı söylemeye baslar. "Iste" der sarkısında, "Sen de aynısını yap! Kavalını çalarken sarkı söylemeni istiyorum!". Marsias itiraz eder, karsılastırılması gereken aletin kullanımındaki ustalıktır, sesin değerlendirme dısı kalması gerekir. Apollon, buna karsılık olarak Marsiasın da, flütünü üflerken temelde aynı seyi yaptığını, enstrümanının sesine kendi sesini kattığını iddia eder. Jüri, Apollonun iddiasını kabul eder. Marsias, deneyip yapamadığını görünce Apollonun oyununa geldiğini fark eder. Apollon gibi çalamayacağını itiraf etmek zorunda kalır ve yarısmayı kaybeder.

Apollon, Midasın oyunu Marsias’tan yana kullanmasına çok kızar. Kulaklarının iyi isitmediğini ve insana özgü kulakları hak etmediğini söyleyerek Midasın kulaklarını uzatıp esek kulaklarına çevirir. Marsiası da kayalıkta bir zeytin ağacına astırıp diri derisini yüzdürür ve çesitli iskencelerle öldürtür.

Marsiasın ölümüne üzülen kayaların ağlayarak Suçıkan kayalıklarını olusturduğu söylenir. Bir baska söylenceye göre flüt ustasına üzülen sanat perileri müzler müza da denir öylesine ağlamıslardır ki gözyasları dağların arasından akıp Marsias ırmağını olusturmustur. Yine bir baska söylence de Apollonun daha sonradan yaptığına pisman olduğu, lirini kırıp bir daha hiç çalmadığı ve Marsias’ı bir ırmak haline getirdiği yolundadır.

  • Bu efsanevi yarısma, Dinarda her yıl Marsias Müzik ve Sanat Senliği ile anılmaktadır. Senliklere ünlü Dinar Belediye Bandosu da istirak etmektedir.
  • Apollonun, Kır Tanrısı keçi ayaklı flüt ustası Pan ile de bir yarısmaya girdiğine dair bir efsane vardır.
  • Antik Çağ Söylenceleri Perilerin Sarkısı Sagen des Klassisches Altertums: Michael Köhlmeier-Yurt Kitap Yayın
  • Marsiasın Cesetleri: Taner Ayın bir polisiye romanı
  • Marsias Flüt Quartet: Zeynep Kelesoğlu, Aylin Özer, Anıl Acun ve Ayse Didem Karakayadan olusan klasik müzik grubu.
  • Marsiasın gözyasları ile olustuğu rivayet edilen ve Antik Çağda Marsias Irmağı olarak anılan akarsu, günümüzde, Muğla ve Aydın il sınırları içinde yer alan ve yine Büyük Menderes Nehrine dökülen, Çine Çayıdır. Çine Çayının geçtiği Gökbel Vadisinde üzerinde Roma döneminde insa edilmis olan ve yayaların geçisine hala hizmet veren Marsiyas köprüsü bulunmaktadır.
  • Efsanenin detayları, bazı kaynaklarda farklılık göstermektedir.
  • Bugün Afyonkarahisara 106 km uzaklıktaki Dinar ilçesi sınırları içinde bulunan ve Büyük Menderes Nehrinin kaynaklarından birini olusturan Suçıkan mevkiinin eski adı ile Apameia’nın Marsias ve Apollon arasındaki müsabakanın cereyan ettiği ve sonrasında Marsiasın derisinin yüzüldüğü yer olduğu rivayet edilmektedir. Yine rivayete göre, Marsias, Frigyanın baska bir deyisle yine Dinarın yer aldığı bölgenin Kelanai veya Calaenae sehrinde doğmustur.