ⓘ Marmaray

                                     

ⓘ Marmaray

Marmaray, Türkiyenin Istanbul ve Kocaeli sehirlerinde hizmet veren banliyö treni sistemidir. Sistem, Istanbul Boğazının altında insa edilen Marmaray Tünelinin insa edilmesi ve Avrupa Yakasındaki Halkalı Tren Istasyonu ile Anadolu Yakasındaki Gebze Tren Istasyonu arasında yer alan ve Marmara Denizi boyunca uzanan mevcut B1 ve B2 banliyö hatlarının modernizasyonu sonucu hayata geçirilmistir. Insaat çalısmaları 2004te baslamıs ve projenin tamamlanma tarihi olarak Nisan 2009 olarak ilan edilmistir. Ancak çalısmalar sırasında ortaya çıkan tarihî ve arkeolojik buluntular nedeniyle gecikmeler yasanmıs ve projenin ilk etabı 29 Ekim 2013te, ikinci etap çalısmaları ise 12 Mart 2019da hizmete girmistir.

Marmaray projesi kapsamında, batırma tüp tünel 1.4 km, delme tüneller toplam 9.4 km, aç-kapa tüneller toplam 2.4 km, üç yeni yer altı istasyonu, 37 yer üstü istasyonu yenileme ve iyilestirme, yeni isletim kontrol merkezi, sahalar, atölyeler, bakım tesisleri, yer üstünde üçüncü bir hat insa edilmis ve 440 vagonluk modern demiryolu araçları satın alınmıstır.

                                     

1.1. Tarihçe Ön hazırlık

  • TK-P15 sayılı Japon Uluslararası Isbirliği Bankası JBIC kredi anlasması, 17 Eylül 1999da imzalanmıstır.
  • Ilk fizibilite etüdü, 1985 yılında tamamlanmıstır.
  • 13 Aralık 2001de Avrasya Ortak Girisimi ile Mühendislik ve Müsavirlik Hizmetleri Sözlesmesi imzalanmıstır.
  • 28 Ağustos 2000de Müsavirlerden teklifler alınmıstır.
  • 6 Haziran 2003te BC1 Raylı tüp tünel geçisi ve istasyonlar Ihale Dokümanları, önyeterlik almıs olan yüklenici firmalara gönderilmistir.
  • 25 Temmuz 2002de jeoteknik etüt ve incelemeler baslatılmıstır.
  • Fizibilite etüdü ve güzergahın yeniden güncellenmesi ile ilgili çalısmalar, 1997 yılında tamamlanmıstır.
  • 3 Ekim 2003te yüklenicilerden BC1 Raylı tüp tünel geçisi ve istasyonlar Ihalesi içim teklifler alınmıstır.
  • 2 Aralık 2002de Istanbul Boğazındaki derin deniz sondajları baslatılmıstır.
  • 15 Mart 2002de Müsavirlik Hizmetleri baslatılmıstır.
  • 2000 yılı ilkbaharında Müsavirlik Önyeterlik Süreci baslamıstır.
  • 23 Eylül 2002de Istanbul Boğazındaki batimetrik etütler baslatılmıstır.
                                     

1.2. Tarihçe Insaat asaması

BC1 Raylı tüp tünel geçisi ve istasyonlar 3.3 milyar TL, CR1 Banliyo hatlarının iyilestirmesi 1.042 milyar €, CR2 Demiryolu araçlarının temini 586 milyon €, Müsavirlik Hizmeti 264 milyon TL maliyet ile gerçeklestirilmistir. Proje JBIC, Avrupa Konseyi Kalkınma Bankası ve Avrupa Yatırım Bankası tarafından finanse edilmistir.

  • CR1 Banliyo hatlarının iyilestirmesi ile ilgili olarak Avrupa Yatırım Bankasıdan sağlanan 450 milyon €luk 2. dilim kredi, Sözlesme B No:23.306 TR, 20 Subat 2006 tarih ve 10099 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmistir.
  • CR1 Banliyo hatlarının iyilestirmesi projesi Ispanyol Obrascon Huarte Lain OHL firması tarafından yürütülmüstür.
  • CR2 Demiryolu araçlarının temini Ihalesine 07 Haziran 2007 tarihinde çıkılmıs olup, 12 Mart 2008de isteklilerden teklifler alınmıstır.
  • CR1 Banliyo hatlarının iyilestirmesi ile ilgili olarak Avrupa Yatırım Bankasıdan sağlanan 200 milyon €luk 1. dilim kredi, Sözlesme A No:22.693 TR, 22 Ekim 2004 tarih ve 8052 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmistir.
  • Ekim 2004 itibarıyla yapım islerine baslanılmıstır.
  • BC1 Raylı tüp tünel geçisi ve istasyonlar ile ilgili olarak imalatı tamamlanan E11 nolu ilk batırma tüp tünel elemanı Boğaz tabanında kazılan hendeğe 24 Mart 2007 tarihinde yerlestirilmistir.
  • BC1 Raylı Tüp Tünel geçisi ve Istasyonlar isi ile ilgili olarak Ayrılıkçesme ve Yedikule tünellerini delme islemini gerçeklestirecek TBMler Tünel Açma makineleri 21 Aralık 2006 tarihinde törenlerle çalısmaya basladı.
  • CR1 Banliyo hatlarının iyilestirmesi teklifleri 15 Subat 2006 tarihinde alınmıs olup en düsük teklifi veren Alstom-Marubeni-Doğus AMD Grubu sözlesme görüsmelerine davet edilmistir.
  • BC1 Raylı tüp tünel geçisi ve istasyonlar kapsamında son olarak E5 nolu 7. batırma tüp tünel elemanı Boğaz tabanında kazılan hendeğe 01 Haziran 2008 tarihinde yerlestirilmistir.
  • CR1 Banliyo hatlarının iyilestirmesi kapsamında 21 Haziran 2007 tarihinde Alstom-Marubeni-Doğus AMD Grubuna yer teslimleri yapılarak ise baslanılmıstır.
  • BC1 Raylı tüp tünel geçisi ve istasyonlar kapsamında Ayrılık Çemesinden kazı yapmaya baslayan TBM Üsküdar Makas Tüneline Subat 2009 tarihinde ulasmıstır.
  • CR2 Demiryolu araçlarının temini Ihalesi 10 Kasım 2008 tarihinde sonuçlanmıs olup, Hyundai Rotem firması ile sözlesme imzalanmıstır.
  • 8 Ekim 2004 tarihinde CR1 Banliyo hatlarının iyilestirmesi Sözlesmesi ile ilgili olarak yüklenici firmalara önyeterliğe davet duyurusu yapılmıstır.
  • Projenin ikinci etabı 12 Mart 2019da hizmete girmistir.
  • 29 Ekim 2013te ilk etap hizmete girmistir.
  • Ağustos 2004 itibarıyla yapım sahaları TGNye teslim edilmistir.
  • Mayıs 2004te BC1 Raylı tüp tünel geçisi ve istasyonlar Sözlesmesi, TGN Ortak Girisimi ile imzalanmıstır.
  • 4 Ağustos 2013te insaatı %95 oranında tamamlanan Marmarayın deneme seferlerine baslanmıstır.
  • CR1 Banliyo hatlarının iyilestirmesi ile ilgili olarak Avrupa Yatırım Bankasıdan sağlanan 400 milyon Euroluk kredi, Sözlesme CR2 No:23.421 TR, 14 Haziran 2006 tarih ve 10607 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmistir.
                                     

1.3. Tarihçe Gecikmeler

9 Mayıs 2004te Marmaray insa alanında arkeolojik kazılar baslamıstır. Uzman arkeologlarla tarafından Istanbul Arkeoloji Müzeleri yönetimi altında önemli tarihi kalıntılar çıkarılmıstır. Suyun altında yapılan arastırmalar ise bütün dünyada büyük heyecan uyandırmıs ve yüzyıllar öncesinden gelen hazineler gün yüzüne çıkarılmıstır. Ilgili kurumlar tarafından Marmaray projesi kapsamındaki çalısmalardan etkilenebilecek alanlara yönelik kapsamlı çalısmalar yapılarak yer altındaki tarihi eserlere en az düzeyde zarar verilmesi amaçlanmıstır. Bu amaçla daha projenin teklif asamasındayken güzergâh boyunca yer alan tarihi yapıların envanteri çıkarılmıs ve uyum pozisyonu tespit edilmistir. Proje kapsamında Anadolu Yakasında Üsküdar, Ayrılıkçesme ve Kadıköy; Avrupa Yakasında Sirkeci, Yenikapı ve Yedikulede bulunan tarihi eserler gün yüzüne çıkarılmıstır. Istanbul Büyüksehir Belediyesi Sehir Planlama Müdürlüğü çıkan tarihi eserlerle gemi batıkları, el yapımı tarihi eserler vb. Yenikapı Aktarma Merkezi içinde bir müze açmıstır. Istanbul Bölge Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu çözümleri uyarınca, Kızıltoprak, Bostancı, Feneryolu, Maltepe, Göztepe, Kartal, Erenköy, Yunus ve Suadiye istasyonları, tarihi özellikleri nedeniyle, mevcut yerlerde muhafaza edilmistir. Bulunan eserler arasında 36 gemi, liman, sur, tünel, kral mezarı, 8.500 yıl öncesine ait ayak izleri vardır. Toplamda 11.000 bulgu ve eser çıkarılmıstır. Kazılarda bulunan tarihi eserler müze-istasyon seklinde yapılan Yenikapı Aktarma Merkezinde sergilenmektedir.

Tüp geçis kısmının gecikme sebebi, 2005 yılında Avrupa tarafından karaya çıktığı yerde bulunan, Bizans Imparatorluğu dönemine ait arkeolojik kalıntılar ile Üsküdar, Sirkeci ve Yenikapı bölgelerindeki yapılan arkeolojik çalısmalardır. Kazılar sonucu 4. yüzyıl döneminde sehrin en büyük limanı olan Teodosus Limanı gün yüzüne çıkmıstır.

Mevcut demiryollarının modernizasyonu etabı ise herhangi bir engel olmamasına karsın bir türlü baslanamamıs; Pendik - Gebze kesimi 2012de, Sirkeci - Halkalı ve Haydarpasa - Pendik kesimi ise 2013 yılında yenilenmek üzere kapatılmıstır. 24 ay süreceği açıklanan yenileme çalısmaları gecikmelerden dolayı altı yıla kadar çıkmıs ve 12 Mart 2019da hizmete girmistir.



                                     

2. Güzergâh

Marmaray, B1 Sirkeci - Halkalı ve B2 Haydarpasa - Gebze banliyo hatlarının iyilestirilmesi ve Marmaray Tüneli ile birbirine bağlanması ile hayata geçirilmistir. Ikinci etabın da tamamlanmasıyla 76.6 km uzunluğundaki hat 43 istasyonla hizmet vermektedir.

Insaat tamamlandığında Marmaraya bağlı hat, 1.4 km. tüp tünel ve 12.2 km. delme tünel TBM boğaz geçisi ve Avrupa yakasında Halkalı - Sirkeci, Anadolu yakasında Gebze - Haydarpasa arasındaki kısımlar olmak üzere yaklasık olarak 76 km uzunluğunda olması planlanmaktaydı. Farklı kıtalardaki demiryolları Istanbul Boğazının altından batırma tüp tüneller ile birlestirildi. Marmaray, 60.46 metre derinliği ile raylı sistemler tarafından kullanılan dünyanın en derin batırma tüp tüneline sahiptir.

Gebze - Ayrılık Çesmesi ve Halkalı - Kazlıçesme arasındaki hat sayısı 3, Ayrılık Çesmesi - Kazlıçesme arasındaki hat sayısı 2dir.

                                     

3. Hizmetler

Sistemin öngörülen çalısma saatleri söyledir;

  • Sehiriçi yolcu trenleri

Yolcu trenleri 06.00-22.00 saat aralıklarında tüp tüneli kullanabileceklerdir.

  • Sehirler arası yolcu trenleri

Yolcu trenleri sefer saatlerine göre tüp tüneli kullanabileceklerdir.

  • Yük trenleri

Zeytinburnu - Maltepe güzergahında hizmet veren ara hat 8 dakika sıklıkla çalısmaktadır. Halkalı - Gebze güzergahında hizmet veren ana hat 15 dakika sıklıkla çalısmaktadır.

Sistemi, Tekirdağ-Derince feribotu kaldırıldığından dolayı her saat aralıklarında kullanabileceklerdir.

Marmaray, günlük kullanımı 1.000.000 yolcu hedeflenmesi rağmen açılığından itibaren ilk yıl günlük ortalama 136.000 kisi tasımıstır. Gebze-Halkalı bölümünün açılması ile günlük 1.000.000 yolcu hedefine ulasılması beklenmektedir. 365 gün içinde Marmarayda 100.000 sefer yapılmıs ve bu seferlerde toplam 50 milyon yolcu tasınmıstır. Yolcuların %52si Avrupa yakasından, %48i Anadolu yakasından Marmaray hattını kullanmıstır.

10 Subat 2020 2020-02-10 itibarıyla ücret tarifesi asağıdaki gibidir:

*:Aktarmalı geçislerde iade yapılmaz.

                                     

4. Istasyonlar

76.6 kilometrelik Marmaray hattı üzerinde tamamı engelli erisimine sahip kırk üç istasyon bulunmaktadır. Bunlardan otuz sekiz tanesi Istanbulda, bes tanesi Kocaelide yer almaktadır. Ayrılık Çesmesi, Üsküdar ve Yenikapı istasyonlarından Istanbul metrosuna; Küçükçekmece ve Söğütlüçesme istasyonlarından metrobüslere, Sirkeci istasyonundan tramvaya, Yenikapı istasyonundan ise IDO vapurlarına aktarma yapılabilmektedir. Ortalama istasyon aralığı 1.9 km. ve ortalama istasyon boyu ise en az 225 metredir.



                                     

5. Trenler

CR2 Demiryolu Araç Imalı etabında 2013 yılına kadar, 38 adedi 10lu vagonlardan, 12 adedi 5li vagonlardan olusan toplam 440 vagonluk 50 adet banliyö tren seti Güney Koreden ithal edilmistir. Toplam maliyeti 586 milyon dolar olan setlerin sadece 5li vagonlardan olusan 12 seti 2013 yılında Ayrılıkçesme-Kazlıçesme arası banliyö kısmının devreye alınmasıyla hizmete girmis, 10lu vagondan olusan 34 adet set açılan kısımda 10lu trenlerin manevra kabiliyeti için gerekli uzunlukta ray-makas sistemi olmadığı için hizmete alınamamıstır. 13 Mart 2019 tarihi ile açılan Halkalı-Gebze hattıyla 10lu setler de hizmete alınmıstır. Marmaray suanda her iki hatta 10 vagonlu veya 5+5 vagonlu trenlerle hizmet vermektedir.

                                     

6. Kaynakça

Özel Genel

Efe,R. ve Curebal,I. 2011. Impacts of the" Marmaray” Project Bosphorus Tube Crossing, Tunnels and Stations on Transportation and Urban Environment in Istanbul. In: Stanley D. Brunn Ed. Engineering Earth-The Impacts of Megaengineering Projects. Chapter 41. ISBN 978-90-481-9919-8 e-ISBN 978-90-481-9920-4. DOI 10.1007/978-90-481-9920-4. Springer: Dordrecht, Heidelberg, London, New York

                                     
  • Marmaray Tüneli, Türkiye nin Istanbul sehrinde, Istanbul Boğazı nın altında yer alan demiryolu tünelidir. Avrupa yakasındaki Kazlıçesme ile Anadolu yakasındaki
  • Istanbul - Haydarpasa - Ankara demiryolu nun Marmaray Tüneli kısmında tünelin doğu girisinde yer alan istasyon, Marmaray projesi kapsamında insa edilerek 29 Ekim
  • demiryolu nun Marmaray Tüneli kısmında yer alan istasyon, Marmaray projesi kapsamında insa edilerek 29 Ekim 2013 te hizmete girmistir. Istasyon, Marmaray Halkalı
  • tren istasyonudur. Istanbul - Sirkeci - Pythio demiryolu hattı üzerinde Marmaray Tüneli nin batı girisinde yüzeyde yer alan istasyon, Chemins de fer Orientaux
  • istasyon, Marmaray projesi kapsamında insa edilerek 12 Mart 2019 da hizmete girmistir. Istasyon, TCDD Tasımacılık tarafından isletilen Marmaray Halkalı
  • Mart 2019 da Marmaray hattının isletmeye açılmasıyla bu hattın iki uç istasyonundan biri olmustur. Diğer uç istasyon ise Halkalı dır. Marmaray seferleri
  • ancak - Marmaray projesi kapsamında insa edilerek 12 Mart 2019 da hizmete girmistir. Istasyon, TCDD Tasımacılık tarafından isletilen Marmaray Halkalı
  • yılları arasında B1 Sirkeci - Halkalı Banliyö Treni ne hizmet vermis, Marmaray projesinin insası kapsamında 1 Mart 2013 te kapatılmıs ve yeniden insa
  • yılları arasında B1 Sirkeci - Halkalı Banliyö Treni ne hizmet vermis, Marmaray projesinin insası kapsamında 1 Mart 2013 te kapatılmıs ve yeniden insa
  • Pendik - Adapazarı Bölgesel Treni Ada Ekspresi Bölgesel Trenleri ne ve Marmaray a hizmet vermektedir. Pendik Tren Istasyonu, aslen 1872 yılında Osmanlı